AI-geletterdheid is sinds februari 2025 verplicht

Je marketeer gebruikt ChatGPT voor teksten. Je recruiter laat een tool cv's samenvatten. Iemand op finance heeft een add-in gevonden die facturen leest. Niemand heeft daar toestemming voor gevraagd, want niemand wist dat dat moest.

Sinds 2 februari 2025 rust er een verplichting op je organisatie: maatregelen nemen zodat de mensen die met AI werken er genoeg van begrijpen. Die verplichting staat in artikel 4 van de AI-verordening, kreeg op 27 juli 2026 een nieuwe tekst en geldt ongeacht je sector, je omvang of hoe risicovol het systeem is dat je gebruikt.

Wat artikel 4 letterlijk van je vraagt

De tekst van artikel 4 is kort, en sinds 27 juli 2026 nieuw: Verordening (EU) 2026/1744 heeft hem vervangen. Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen nemen maatregelen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen bij hun personeel en bij andere personen die namens hen AI-systemen exploiteren en gebruiken.

Tot die wijziging stond er dat je 'zo veel als mogelijk' moest zorgen voor 'een voldoende niveau' van AI-geletterdheid. De nieuwe tekst zegt er uitdrukkelijk bij dat de plicht niet inhoudt dat je een bepaald niveau moet waarborgen. Het blijft een inspanning: je neemt maatregelen, en je hoeft per persoon geen uitkomst te garanderen.

Drie woorden in die zin doen het meeste werk.

Gebruiksverantwoordelijke. Je hoeft geen AI te bouwen om onder de verplichting te vallen. Wie AI inzet in het werk, valt eronder. Dat is vrijwel elke organisatie in Nederland. Welke tools dat bij jou zijn, leg je vast in je AI-beleid.

Andere personen die namens hen werken. De verplichting stopt niet bij de grens van je loonlijst. Inhuur, uitzendkrachten, een bureau dat campagnes voor je draait met generatieve AI: als zij namens jou met AI werken, tellen zij mee.

Ondersteunen. De wetgever vraagt een inspanning die past bij je organisatie. Er staat geen norm, geen aantal uren en geen examencijfer in de verordening, en sinds juli 2026 ook geen niveau dat je moet halen.

De verordening noemt ook waar je die inspanning op afstemt: de technische kennis, ervaring, het onderwijs en de opleiding van de mensen zelf, de context waarin het systeem wordt gebruikt, en de personen of groepen op wie het systeem wordt toegepast. Een recruiter die een selectietool bedient, raakt sollicitanten. Dat weegt zwaarder dan een marketeer die een blogtitel laat bedenken. Hoe je dat verschil vertaalt naar de praktijk, staat in AI-training per rol.

Voor wie de verplichting geldt (en dat is bijna iedereen)

Artikel 4 kent geen drempel. Geen minimumomvang, geen sectorafbakening, geen uitzondering voor het mkb. Het geldt voor het kleine bedrijf met één AI-tool net zo goed als voor de multinational.

Het geldt ook ongeacht de risicoklasse van het systeem. De AI-verordening deelt AI-systemen in naar risico, en de zware eisen gelden voor hoog-risicotoepassingen. De geletterdheidsplicht staat daarbuiten: die geldt voor alle AI die je inzet, ook voor de tekstgenerator die niemand spannend vindt.

Hoe groot dat verschil is, laat de recruiter met een selectietool zien. Werving en selectie staan in bijlage III van de verordening als hoog-risicotoepassing, en de zware eisen daarvoor gelden pas vanaf 2 december 2027: Verordening (EU) 2026/1744 heeft ze uitgesteld. Artikel 4 geldt voor diezelfde recruiter nu al.

Daarmee is artikel 4 de breedste verplichting in de hele verordening. Hij loopt al sinds februari 2025, net als het verbod op bepaalde AI-praktijken uit artikel 5, en toch moeten de meeste organisaties hem nog oppakken.

Voor de publieke sector geldt hetzelfde. Gemeenten, uitvoeringsorganisaties en zorginstellingen vallen er onverkort onder.

Wat er in de zomer van 2026 veranderd is

De verplichting geldt sinds februari 2025. In de zomer van 2026 veranderden er twee dingen, en één ding nog niet.

Artikel 4 kreeg een nieuwe tekst. Sinds 27 juli 2026 vraagt het om maatregelen die AI-geletterdheid ondersteunen, zonder een bepaald niveau te eisen. Dezelfde wijziging schoof de zware eisen voor hoog-risicotoepassingen op naar 2 december 2027 (bijlage III, met onder meer werving en selectie) en 2 augustus 2028 (bijlage I).

De transparantieregels van artikel 50 gelden. Sinds 2 augustus 2026 moet een AI-systeem dat rechtstreeks met mensen communiceert, zo zijn gebouwd dat mensen weten dat ze met AI te maken hebben. Aanbieders van generatieve AI markeren gegenereerde inhoud machineleesbaar; voor systemen die al op de markt waren, geldt dat uiterlijk 2 december 2026. Wie deepfakes publiceert, of door AI geschreven teksten over zaken van algemeen belang, moet dat vermelden, tenzij een redactie de tekst controleert en ervoor verantwoordelijk is. Heb je een chatbot op je website of AI-beelden in een campagne, dan raakt dit je direct.

Het toezicht wacht op een wet. In het wetsvoorstel voor de Uitvoeringswet AI-verordening coördineren de Autoriteit Persoonsgegevens en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur het toezicht. Daarnaast houden sectorale toezichthouders toezicht op hun eigen domein, waaronder de IGJ, DNB, de AFM en de Arbeidsinspectie.

Die wet is nog niet in werking. De internetconsultatie sloot op 1 juni 2026, daarna volgen de Raad van State en beide Kamers. Tot dan ontbreekt de Nederlandse grondslag om boetes uit de AI-verordening op te leggen.

Een klacht over een selectietool komt intussen gewoon binnen via de AVG, bij de regels over geautomatiseerde besluitvorming. De vraag 'wist uw medewerker wat dit systeem deed?' ligt dan alsnog op tafel. Wat je daarvoor moet kunnen laten zien, staat in AI-geletterdheid aantoonbaar maken.

De boete die er niet is

Hier gaat veel voorlichting over dit onderwerp de mist in, dus de precieze stand van zaken.

De AI-verordening kent boetes in artikel 99, in drie categorieën: tot 35 miljoen euro of 7% van de wereldwijde jaaromzet voor verboden praktijken, tot 15 miljoen euro of 3% voor een reeks operationele verplichtingen, en tot 7,5 miljoen euro of 1% voor het verstrekken van onjuiste informatie aan toezichthouders. Voor mkb en start-ups geldt steeds het laagste van bedrag en percentage.

Artikel 4 staat in geen van die drie opsommingen. Er staat geen zelfstandige boete op het niet regelen van AI-geletterdheid.

Dat maakt de verplichting alleen vrijblijvend voor wie kort kijkt. Toezichthouders wegen zwakke AI-training naar verwachting mee als verzwarende omstandigheid wanneer er om een andere reden een onderzoek loopt: een datalek, een klacht over een selectieprocedure, een AVG-kwestie. De vraag 'wist uw medewerker wat dit systeem deed?' komt dan alsnog op tafel.

Wie dus een bedrag van 30 miljoen of 6% leest in een artikel over de scholingsplicht: die cijfers komen uit een eerdere conceptversie van de verordening en staan in de aangenomen tekst nergens.

Wat de verordening juist niet voorschrijft

Even belangrijk als wat er staat, is wat er ontbreekt. De AI-verordening schrijft geen curriculum voor, geen vaste cursusduur, geen extern certificaat en geen erkende opleider.

Dat is goed nieuws en een valkuil tegelijk. Goed nieuws, omdat je een aanpak mag kiezen die bij je organisatie past: een interne workshop, een e-learning, een richtlijn met werkafspraken, een vast agendapunt in teamoverleg. Een valkuil, omdat het ontbreken van een norm mensen verleidt tot de goedkoopste interpretatie: één mail rondsturen en het vakje afvinken. Voor de dagelijkse praktijk met tekstgeneratoren helpt generatieve AI veilig gebruiken.

De maatstaf in de wet is inhoudelijk: passen je maatregelen bij wat je mensen met AI doen? Weten ze wat het systeem doet, waar het de fout in gaat en wanneer ze een uitkomst moeten controleren? Een mail levert dat zelden op. Een gesprek over de tools die ze echt gebruiken, meestal wel.

Begin daarom met één vraag aan elk team: welke AI-tools gebruiken jullie nu al? Die lijst is het vertrekpunt voor je AI-beleid, en bij de meeste organisaties is hij langer dan verwacht.