Welke leiderschapsstijlen zijn er, en wat doet elke stijl voor leren?
Modellen van leiderschapsstijlen verschillen in hoeveel stijlen ze tellen, maar je kunt ze allemaal langs dezelfde vraag leggen: wat doet een stijl voor de ontwikkeling van medewerkers? Het model van Goleman geeft daarop het duidelijkste antwoord, omdat ontwikkelen daar een eigen stijl heeft: de coachende. De andere modellen voegen elk iets toe, zoals de situatie van de medewerker of hoe het team de leidinggevende ervaart.
In het kort
- Beoordeel een leiderschapsstijl op wat die doet voor de ontwikkeling van medewerkers, met de coachende stijl van Goleman als ijkpunt.
- Laat het team de stijl van de leidinggevende beoordelen, naast diens eigen inschatting.
- Oefen met leidinggevenden het gesprek over ontwikkeling en feedback die iemand verder helpt.
Wat is een leiderschapsstijl?
Een leiderschapsstijl is de herkenbare manier waarop een leidinggevende richting geeft, beslissingen neemt en met medewerkers omgaat. Hoeveel stijlen er zijn, hangt af van het model: bekende indelingen tellen er drie (Lewin, Lippitt en White), vier (Hersey en Blanchard), zes (Goleman) of acht (de leiderschapscircumplex). Harvard Business Review noemt een stijl een strategische keuze in plaats van een persoonlijkheidskenmerk.
Welke leiderschapsstijlen zijn er?
De vier veelgebruikte modellen verschillen vooral in waar ze op letten. Ze overlappen deels: een democratische en een coachende stijl kom je in meer dan één model tegen.
- Lewin, Lippitt en White (1939): 3 stijlen — De stijlen: Autocratisch, democratisch, laissez-faire · Waar het model op let: Hoeveel de leider zelf beslist
- Hersey en Blanchard (1969): 4 stijlen — De stijlen: Telling, selling, participating, delegating · Waar het model op let: Welke stijl past bij de medewerker en de taak
- Goleman (2000): 6 stijlen — De stijlen: Dwingend, visionair, verbindend, democratisch, tempobepalend, coachend · Waar het model op let: Wat elke stijl doet met het klimaat in het team
- Leiderschapscircumplex (2014): 8 stijlen — De stijlen: Inspirerend, coachend, participatief, toegeeflijk, teruggetrokken, wantrouwend, autoritair, directief · Waar het model op let: Resultaatgerichtheid en mensgerichtheid, ook in het oordeel van medewerkers
Wat zijn de 6 leiderschapsstijlen van Goleman, en welke werkt het best?
Goleman beschreef de zes stijlen in 2000 in Harvard Business Review, op basis van onderzoek onder 3.871 leidinggevenden. Per leidinggevende brachten de onderzoekers het klimaat in diens team in kaart, met factoren als helderheid, verantwoordelijkheid en betrokkenheid. Volgens Goleman verklaart dat klimaat bijna een derde van de financiële resultaten.
- Dwingend (coercive) — Wat de leidinggevende doet: Eist directe gehoorzaamheid · Effect op het klimaat volgens Goleman: Het minst effectief in de meeste situaties · Wat het betekent voor leren (onze lezing): Mensen voeren uit en krijgen weinig ruimte om zelf iets te proberen
- Visionair (authoritative) — Wat de leidinggevende doet: Mobiliseert mensen rond een visie · Effect op het klimaat volgens Goleman: Het meest effectief, verbetert elk aspect van het klimaat · Wat het betekent voor leren (onze lezing): Mensen zien waar het werk naartoe gaat, en dus waarvoor ze leren
- Verbindend (affiliative) — Wat de leidinggevende doet: Creëert emotionele banden en harmonie · Effect op het klimaat volgens Goleman: Positief, vlak achter visionair · Wat het betekent voor leren (onze lezing): Geeft de band waarin een ontwikkelgesprek kan landen
- Democratisch (democratic) — Wat de leidinggevende doet: Bouwt consensus door mensen te laten meedoen · Effect op het klimaat volgens Goleman: Positief, vlak achter visionair · Wat het betekent voor leren (onze lezing): Mensen worden bij beslissingen betrokken en leren door mee te denken
- Tempobepalend (pacesetting) — Wat de leidinggevende doet: Verwacht uitmuntendheid en zelfsturing · Effect op het klimaat volgens Goleman: Vernietigt het klimaat · Wat het betekent voor leren (onze lezing): Wie het tempo niet bijhoudt, krijgt weinig hulp om te groeien
- Coachend (coaching) — Wat de leidinggevende doet: Ontwikkelt mensen voor de toekomst · Effect op het klimaat volgens Goleman: Duidelijk positief, vlak achter visionair · Wat het betekent voor leren (onze lezing): Ontwikkeling is het doel van de stijl zelf
Leidinggevenden die vier of meer stijlen beheersen, vooral de visionaire, democratische, verbindende en coachende, hebben volgens Goleman het beste klimaat en de beste resultaten. Stijl is dus een repertoire dat je kunt uitbreiden.
Ontwikkeling is alleen bij de coachende stijl het doel zelf, maar ook de andere stijlen beïnvloeden leren, zoals de laatste kolom laat zien. De coachende stijl heeft een duidelijk positief effect, en toch gebruiken leidinggevenden hem het minst.
Wat is coachend leiderschap?
Coachend leiderschap is een stijl waarin de leidinggevende mensen ontwikkelt voor de toekomst. In de omschrijving van Goleman koppelt een coachende leidinggevende iemands sterke en zwakke punten aan diens loopbaanambities, stelt ontwikkeldoelen voor de lange termijn en een plan op, geeft volop instructie en feedback en deelt uitdagende opdrachten uit. Een mislukking op korte termijn neemt een coachende leidinggevende voor lief, zolang de mislukking het leren op lange termijn dient.
De stijl werkt volgens Goleman het best bij mensen die gecoacht willen worden, en loopt vast als de leidinggevende de expertise mist.
Andere bronnen beschrijven hetzelfde gedrag. De leiderschapscircumplex heeft een eigen coachende stijl, en Google zette in Project Oxygen 'Be a good coach' bovenaan tien gedragingen van zeer effectieve managers. Teams van zulke managers haalden vaker betere resultaten, waren gelukkiger en hadden minder verloop.
Wat zijn de 3 leiderschapsstijlen?
De drie klassieke leiderschapsstijlen zijn autocratisch, democratisch en laissez-faire, uit onderzoek van Lewin, Lippitt en White (1939). De leider beslist alles zelf, laat de groep meebeslissen of stuurt nauwelijks. In dat onderzoek, met groepen buiten het werk, was het klimaat onder autocratische leiding duidelijk slechter. In later onderzoek hing ook laissez-faire leiderschap negatief samen met de uitkomsten (Judge en Piccolo, 2004). De democratische stijl komt terug bij Goleman, als een van de stijlen met een positief effect op het klimaat.
Wat zijn de 4 leidinggevende stijlen?
De vier leidinggevende stijlen horen bij situationeel leiderschap van Paul Hersey en Ken Blanchard (1969). Hersey noemt ze telling, selling, participating en delegating; de bekende Nederlandse labels sturend, coachend, ondersteunend en delegerend komen uit SLII, de latere versie van Blanchard. Het model legt de nadruk op de situatie: welke stijl past, hangt af van de medewerker en de taak. Hoe je dat per medewerker inschat, lees je in situationeel leiderschap van Hersey en Blanchard.
Welke 8 leiderschapsstijlen zijn er?
De acht leiderschapsstijlen komen uit de leiderschapscircumplex van Redeker, Rouckhout, De Fruyt en collega's (2014). Ze liggen op een cirkel rond resultaatgerichtheid en mensgerichtheid en vallen in vier clusters. In de Nederlandse namen van Perco:
- Charismatisch: inspirerend en coachend
- Democratisch: participatief en toegeeflijk
- Vermijdend: teruggetrokken en wantrouwend
- Autocratisch: autoritair en directief
De coachende stijl ondersteunt medewerkers, biedt ontwikkelkansen en maakt tijd voor gesprekken over werk en ontwikkeling. Voor L&D is vooral bruikbaar dat het model ook werkt wanneer medewerkers hun eigen leidinggevende beoordelen. Zo neem je het perspectief van medewerkers mee, naast de zelfinschatting van de leidinggevende.
Wat zijn transformationeel en dienend leiderschap?
Naast de modellen hierboven lees je vaak over transformationeel en dienend leiderschap. Allebei liggen ze dicht bij coachend leiderschap.
Transformationeel leiderschap gaat terug op James MacGregor Burns (1978). Volgens een recente analyse van zijn werk zag Burns goed leiderschap en goed lesgeven als bijna niet van elkaar te onderscheiden. Bass en Avolio meten de stijl met een vragenlijst over wat een leidinggevende doet: een voorbeeld zijn, inspireren, mensen aan het denken zetten en ieder individueel aandacht geven. Dat laatste heet in die vragenlijst 'Coaches & Develops People', en daar overlapt transformationeel leiderschap met coachend leiderschap. De andere onderdelen geven medewerkers vooral richting en uitdaging: in onze lezing de reden om te leren, waar coachen het leren zelf begeleidt.
Dienend leiderschap komt van Robert K. Greenleaf (1970). Zijn 'beste test' is een ontwikkeltest: groeien de mensen die de leider dient als persoon? Daarmee staat ontwikkeling in de definitie zelf, net als bij coachend leiderschap. Coachen is daarbij concreter: het koppelt iemands groei aan diens loopbaanambities, met doelen en een plan.
Waarom speelt de leidinggevende zo'n grote rol bij leren?
Leeraanbod bereikt medewerkers vaak via hun manager, en de manager verdeelt het werk waarin het geleerde moet landen. In een Brits YouGov-onderzoek uit 2022, aangehaald door de CIPD, hoorden medewerkers vaker via hun manager over leermogelijkheden (38%) dan via welk ander kanaal ook, L&D inbegrepen (18%).
Het Center for Creative Leadership (CCL) vat zijn onderzoek naar hoe leidinggevenden leren samen in de richtlijn 70-20-10: 70% uit uitdagende opdrachten en ervaringen, 20% uit ontwikkelrelaties zoals met de eigen baas, en 10% uit cursussen en training. Dat is een veelgebruikte indeling van leerbronnen, en de verhouding kan per organisatie anders uitvallen. In twee van de drie bronnen heeft de leidinggevende invloed: die verdeelt de opdrachten en is zelf een van de ontwikkelrelaties. Meer daarover in het 70-20-10-model in de praktijk.
In de praktijk vullen leidinggevenden die rol lang niet altijd in. In het Learning at work-onderzoek van de CIPD (2023) zegt 36% van de mensen die leren op het werk ondersteunen dat leidinggevenden hun team helpen het geleerde toe te passen. In het Workplace Learning Report 2025 van LinkedIn zegt 15% van de lerenden dat hun manager hen het afgelopen halfjaar hielp een loopbaanplan te maken.
Ons eigen onderzoek laat voor Nederland een verwant beeld zien. In de L&D Monitor 2026 zegt 72% van de leidinggevenden dat feedback uit functionerings- en ontwikkelgesprekken systematisch wordt gebruikt om concrete ontwikkelstappen te bepalen, tegen 55% van de medewerkers. Dat verschil van 17 procentpunt is het grootste tussen beide groepen in het onderzoek: leidinggevenden zien de ontwikkeling in hun team vaker als geregeld dan hun mensen.
Deze onderzoeken laten zien dat leidinggevenden een belangrijke rol spelen bij leren, naast bijvoorbeeld het aanbod zelf, de tijd die mensen krijgen en de leercultuur. Lees ook hoe de rol van de manager verandert en hoe je een leercultuur tot stand brengt.
Hoe help je als L&D-professional managers een stijl te kiezen die mensen laat groeien?
- Begin met een nulmeting. Weet je nog niet hoe je managers ervoor staan als coach, meet dat dan eerst, bijvoorbeeld met de Manager-Coach Quiz.
- Laat het team de stijl beoordelen, naast de leidinggevende zelf. Beide groepen kijken verschillend naar dezelfde praktijk: in de L&D Monitor 2026 vindt 69% van de leidinggevenden duidelijk wat er van iemand in een functie wordt verwacht, tegen 54% van de medewerkers.
- Maak ontwikkelen onderdeel van de rol. Google rekent het tot de vaste managerstaken: heldere verwachtingen, feedback en coaching, loopbaangesprekken en ontwikkelkansen. Volgens Goleman koppelen sommige organisaties een aanzienlijk deel van de jaarbonus aan hoe goed een leidinggevende zijn of haar directe medewerkers ontwikkelt.
- Train feedback en het gesprek over ontwikkeling. Beide komen terug in de beschrijvingen van coachen bij Goleman en Google. Geef managers concrete methodes om feedback te geven en vier tips om competenties op de werkvloer te ontwikkelen.
- Leg ontwikkeling vast in een plan. Een coachende leidinggevende stelt doelen voor de lange termijn en een plan op. Een persoonlijk ontwikkelingsplan opstellen geeft dat gesprek een vorm die medewerker en leidinggevende allebei kunnen volgen.
Ben je zelf leidinggevende, dan werkt dezelfde volgorde op kleine schaal. Vraag je team hoe het jouw stijl ervaart, kies één medewerker die gecoacht wil worden en spreek samen één uitdagende opdracht af, met ruimte om te leren.
Bronnen
- Lewin, Lippitt en White, Patterns of aggressive behavior in experimentally created social climates, The Journal of Social Psychology 10(2), mei 1939, vanaf p. 271: tandfonline.com, geraadpleegd 23 september 2026
- APA PsycInfo-samenvatting van dezelfde studie: vijf groepen tienjarige kinderen onder autocratische, democratische en laissez-faire leiding: doi.org, geraadpleegd 23 september 2026
- Goleman, Leadership That Gets Results, Harvard Business Review, maart–april 2000; onderzoek van Hay/McBer onder 3.871 leidinggevenden uit een database van ruim 20.000: hbr.org, geraadpleegd 23 september 2026
- Goleman (HBR, 2000), de zes stijlen en hun definities: hbr.org, geraadpleegd 23 september 2026
- Goleman (HBR, 2000), de zes klimaatfactoren, naar Litwin en Stringer: hbr.org, geraadpleegd 23 september 2026
- Goleman (HBR, 2000), het klimaat verklaart bijna een derde van de financiële resultaten, zonder exact percentage: hbr.org, geraadpleegd 23 september 2026
- Goleman (HBR, 2000), het oordeel per stijl over het effect op het klimaat: hbr.org, geraadpleegd 23 september 2026
- Goleman (HBR, 2000), de correlaties in de tekst: visionair 0,54 met beloningen en 0,21 met verantwoordelijkheid, dwingend −0,28 en democratisch +0,28 met flexibiliteit: hbr.org, geraadpleegd 23 september 2026
- Goleman (HBR, 2000), de coachende stijl: het minst gebruikt, duidelijk positief, het best bij mensen die gecoacht willen worden: hbr.org, geraadpleegd 23 september 2026
- Goleman (HBR, 2000), vier of meer stijlen en stijl als strategische keuze: hbr.org, geraadpleegd 23 september 2026
- Goleman (HBR, 2000), de omschrijving van de coachende leidinggevende: hbr.org, geraadpleegd 23 september 2026
- Goleman (HBR, 2000), bonussen gekoppeld aan de ontwikkeling van directe medewerkers: hbr.org, geraadpleegd 23 september 2026
- Goleman (HBR, 2000), waarom de coachende stijl het minst wordt gebruikt: veel leidinggevenden zeggen de tijd te missen; na een eerste sessie kost coachen volgens Goleman weinig of geen extra tijd: hbr.org, geraadpleegd 19 oktober 2026
- Burns, Leadership, Harper & Row, 1978 (bibliografisch record): openlibrary.org, geraadpleegd 23 september 2026
- Williams College over Burns en zijn boek uit 1978 als begin van leiderschapsstudies (15 juli 2014): williams.edu, geraadpleegd 23 september 2026
- Dutmer (2025), Interdisciplinary Journal of Leadership Studies vol. 4, art. 2, secundaire bron over Burns: scholarship.richmond.edu, geraadpleegd 23 september 2026
- Bass, Leadership and performance beyond expectations, Free Press, 1985 (bibliografisch record): openlibrary.org, geraadpleegd 23 september 2026
- Multifactor Leadership Questionnaire van Bass en Avolio, met vijf transformationele schalen (idealized attributes, idealized behaviors, inspirational motivation, intellectual stimulation en individualized consideration, omschreven als 'Coaches & Develops People'), transactionele schalen zoals contingent reward en passieve schalen zoals laissez-faire: mindgarden.com, geraadpleegd 23 september 2026
- Judge en Piccolo (2004), Journal of Applied Psychology 89(5), 755–768, 626 correlaties uit 87 bronnen; gemiddelde validiteit transformationeel leiderschap 0,44, belonen op afspraak 0,39 en laissez-faire −0,37, met een correlatie van 0,80 tussen de eerste twee: doi.org, geraadpleegd 23 september 2026
- Greenleaf, The Servant as Leader (1970), en zijn beste test: greenleaf.org, geraadpleegd 23 september 2026
- Google, Project Oxygen: meer dan 10.000 datapunten en tien gedragingen van zeer effectieve managers: rework.withgoogle.com, geraadpleegd 23 september 2026
- Google, de managerstaak Develop People: rework.withgoogle.com, geraadpleegd 23 september 2026
- Redeker, De Vries, Rouckhout, Vermeren en De Fruyt, Integrating leadership: The leadership circumplex, European Journal of Work and Organizational Psychology 23(3), 435–455, 2014: biblio.ugent.be, geraadpleegd 23 september 2026
- Dezelfde publicatie: zes studies bouwden en toetsten de Circumplex Leadership Scan, die voldoet aan de eisen van een circumplex, een redelijke tot hoge betrouwbaarheid heeft en dezelfde structuur laat zien wanneer medewerkers hun eigen leidinggevende beoordelen: biblio.ugent.be, geraadpleegd 23 september 2026
- Perco, de acht leiderschapsstijlen in vier clusters en het meetinstrument CLS360 met de VU Amsterdam: perco.be en perco.be/cls360, geraadpleegd 23 september 2026
- Perco, de omschrijving van de coachende stijl: perco.be, geraadpleegd 23 september 2026
- Hersey en Blanchard, Life Cycle Theory of Leadership, Training and Development Journal 23(5), 26–34, mei 1969: eric.ed.gov, geraadpleegd 23 september 2026
- Center for Leadership Studies, Performance Readiness: kunnen en willen bij één specifieke taak, van R1 tot R4: situational.com, geraadpleegd 23 september 2026
- Ken Blanchard, SLII: het ontwikkelingsniveau verschilt per doel of taak: blanchard.com, geraadpleegd 23 september 2026
- Ken Blanchard, biografie: in 1985 introduceerde Blanchard SLII: lead.blanchard.com, geraadpleegd 23 september 2026
- Center for Leadership Studies, de vier stijlen van Hersey: telling, selling, participating en delegating: situational.com, geraadpleegd 23 september 2026
- Center for Creative Leadership, de 70-20-10-regel (24 april 2025): ccl.org, geraadpleegd 23 september 2026
- CIPD, Learning at work 2023, Figure 21, n = 1.108 mensen die leren op het werk ondersteunen, 91% in het Verenigd Koninkrijk: cipd.org (pdf), geraadpleegd 23 september 2026
- CIPD (13 maart 2025) over de rol van de manager, met het YouGov-onderzoek uit 2022 onder ruim tweeduizend werkende lerenden in het Verenigd Koninkrijk: cipd.org, geraadpleegd 23 september 2026
- LinkedIn, Workplace Learning Report 2025, een internationale enquête met Nederland in de steekproef; 15% van de lerenden, 5 procentpunt minder dan in 2024: linkedin.com, geraadpleegd 23 september 2026
- Studytube, L&D Monitor 2026, Nederland, 252 leidinggevenden en 506 medewerkers, Bilendi-panel, januari en februari 2026: feedback systematisch gebruikt voor ontwikkelstappen, 72% tegen 55%; bij 252 leidinggevenden ligt de foutmarge rond de 6 procentpunt, dus het verschil van 17 procentpunt is ruim groter dan de meetonzekerheid; het cijfer staat in het volledige rapport en de executive summary: L&D Monitor 2026, geraadpleegd 23 september 2026
- Studytube, L&D Monitor 2026, Nederland: functie-eisen duidelijk, 69% tegen 54%: studytube.com/nl/l-d-monitor-2026, geraadpleegd 23 september 2026
- Studytube, de Manager-Coach Quiz: zes vragen, twee minuten, toolkit en coach-check van 15 minuten, op studytube.com/nl/lp/manager-quiz, geraadpleegd 23 september 2026
- boomstrategie.nl schrijft het model met acht stijlen toe aan Rouckhout en De Fruyt; de publicatie heeft vijf auteurs (Redeker e.a., 2014, hierboven), geraadpleegd 23 september 2026
- tijdwinst.com en mtsprout.nl geven de SLII-labels van Blanchard (1985) als het model van Hersey en Blanchard; Hersey's eigen labels zijn telling, selling, participating en delegating, geraadpleegd 23 september 2026
Veelgestelde vragen
In het onderzoek achter Golemans artikel in Harvard Business Review zeiden veel leidinggevenden dat ze in een economie met hoge druk de tijd missen voor het trage werk van mensen iets leren en laten groeien. Goleman houdt daar tegenover dat coachen na een eerste sessie weinig of geen extra tijd kost, terwijl het effect op klimaat en prestaties duidelijk positief is.
Volgens situationeel leiderschap hangt dat af van hoe bekwaam en hoe bereid iemand is bij die specifieke taak. Bij iemand die een taak nog niet beheerst en daarover onzeker is, past volgens Hersey een instruerende stijl (telling): de leidinggevende beslist en legt uit wat er moet gebeuren. Bij een andere taak kan dezelfde medewerker een andere stijl nodig hebben.
Vraag het de leidinggevende zelf en het team, want die twee kijken vaak verschillend. Daarvoor bestaan vragenlijsten, zoals de Circumplex Leadership Scan achter het model met acht stijlen (bij Perco als CLS360, samen met de VU Amsterdam) en de Multifactor Leadership Questionnaire van Bass en Avolio, die transformationeel, transactioneel en passief leiderschap meet.
Voor een vast model met vier rollen vonden we geen primaire bron of auteur, dus behandel zo'n indeling als vuistregel. Onderbouwd onderzoek naar wat goede managers doen komt van Google: Project Oxygen analyseerde meer dan 10.000 datapunten en kwam op tien gedragingen van zeer effectieve managers, met 'Be a good coach' als eerste.
Hoe goed coachen de managers in jouw organisatie?
Met de Manager-Coach Quiz zie je in twee minuten waar jij en je managers staan als coach, met je grootste verbeterpunt en templates om het gesprek met hen te beginnen.
